Beste familie Stammeshaus,

De afgelopen 6 maanden was ik in Aceh werkzaam voor de Engelse organisatie Oxfam. Oxfam is gespecialiseerd in ‘emergency engineering’, met als specialisatie ‘water and sanitation’. De water component betekent de bevolking van schoon drinkwater voorzien, de sanitation component betekent het voorkomen van epidemieën door het construeren van wc’s (latrines), en bad/was gelegenheid. De eerste drie maanden worden noodvoorzieningen getroffen (b.v. water trucking en een gat in de grond als noodlatrine), later worden het meer langere termijn projecten.

De laatste drie maanden van mijn contract was in werkzaam in de plaats Calang. Calang is een schiereiland. De Tsunami kwam van drie kanten tegelijk en heeft op één gebouw na, alle gebouwen weggevaagd. Zo’n 70% van de bevolking is hierbij om het leven gekomen.

Een gegeven moment ging ik als Public Health Engineer op zoek naar mogelijke waterbronnen; een eerste inventarisatie van waterbronnen die we dan misschien verder konden ontwikkelen als onderdeel van de watervoorziening van Calang. Waterbronnen zijn in dit gebied meestal ‘springs’; een continue waterstroompje vanuit de heuvels dat ontstaat vanwege regenval hoger in de bergen. Sommige springs zijn nieuw en nooit in gebruik genomen, anderen zijn in het verleden al in gebruik genomen en moeten misschien wat gerehabiliteerd worden. Wanneer een spring in gebruik is, wordt het water opgevangen in een zogenaamde springbox, vandaaruit is er dan een pijplijn die het water daar heen brengt waar het nodig is.

Al struinende door Calang kwam ik een springbox tegen met een ingelegde plakkaat met de naam F.W. Stammeshaus 1916 er op.

De volgende foto toont de volledige springbox, de plakkaat bevindt zich aan de voorkant (rechterkant). Iemand heeft 26 december 2004 geschreven, de datum van de Tsunami.

Dit klonk verdacht veel als een Nederlandse naam. ’s Avonds speurde ik op Internet naar deze naam. Ik kwam er achter dat Stammeshaus bestuursambtenaar was in die periode. Er was een boekje beschikbaar, samengesteld door Herman Stammeshaus, dit boekje bestelde ik en kreeg ik drie weken geleden in handen toen ik weer terugkeerde naam huis.

Op dit moment lees ik dit boekje. Een paar dagen terug las ik op pagina 39 het verhaal van deze bron, de “tjarak Tjalang”. De pagina vertelt dat Stammeshaus een bad- en wasplaats had aangelegd, waar de bevolking erg blij mee was. Deze bad- en wasplaats bevindt zich een beetje rechts van de bron met de inscriptie. De Tsunami heeft het echter verwoest. Wij (Oxfam) hebben het weer gerestaureerd, de bevolking heeft het inmiddels weer in gebruik genomen. De volgende foto toont een deel van deze was/bad plaats, voordat we het hebben schoongemaakt. Later hebben we het geheel van een dak voorzien (zoals het origineel ook had). De vrouwen kunnen dat overdag in de schaduw de was doen.

De volgende foto toont dezelfde was/bad plaats, vanaf de Stammeshaus-spring. Het is allemaal een beetje donker, het werd inmiddels avond. De tenten zijn noodonderkomens van de bevolking. Een andere organisatie heeft een aantal voorraadvaten neergezet. Nu zijn hier dus weer bad/was plaatsen geconstrueerd.

Nog één foto vanaf deze plek, genomen richting zee. De ruimte vanaf de heuvel tot zee stond vol met stenen en houten huizen Alles maar dan ook alles lag plat. Die paar huizen die je nu ziet, zijn de eerste huizen gebouwd in de afgelopen maanden. Het is zelf frappant dat hier in ieder geval nog een paar palmbomen overeind staan.

Ik kwam jullie familie website tegen en wilde dit verhaal aan jullie vertellen.

Met vriendelijke groet,

Jeffrey Sipma

In het jaar 1916 legde ik te Tjalang de "tjarak Tjalang" aan en de bevolking was met deze nieuwe bad- en wasplaats erg geholpen. Men was er mij zeer dankbaar voor en toonde dit onder meer door de weg van de keudé (markt) te Tjalang naar de Tjarak Tjalang mijn naam te geven en die weg te noemen "Djalan Stammeshaus". Ik was inderdaad verrast toen ik op een keer van tournée terugkeerde en langs de weg naar huis liep, en bij begin- en eindpunt van de weg een wit geschilderde plank aangebracht zag waarop met zwarte blokletters vermeld stond: "Djalan Stammeshaus". Ik vond dit wel aardig van die eenvoudige Atjehse mensen, doch besloot toch die planken te doen verwijderen en de weg gewoon te noemen: Djalan Tjarak .
Dit gebeurde dan ook.

Uit: Eens en voor altijd Atjeh. Uit de nagelaten mémoires van F.W. Stammeshaus, bestuursambtenaar bij het Binnenlands Bestuur te Atjeh.
Amsterdam, Centraal Venster, 1977